Đối tượng không được bảo hộ với danh nghĩa kiểu dáng công nghiệp

Trong năm 2025, việc bảo hộ kiểu dáng công nghiệp tại Việt Nam tuân thủ các quy định nghiêm ngặt của Luật Sở hữu trí tuệ để bảo vệ hình dáng bên ngoài của sản phẩm.

Điều kiện bảo hộ kiểu dáng công nghiệp

Một kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ nếu đáp ứng đầy đủ 3 tiêu chuẩn sau:

Tính mới: Kiểu dáng chưa từng được bộc lộ công khai ở bất kỳ đâu trên thế giới trước ngày nộp đơn.
Tính sáng tạo: Kiểu dáng không thể được tạo ra một cách dễ dàng đối với người có hiểu biết trung bình về lĩnh vực tương ứng.
Khả năng áp dụng công nghiệp: Có thể dùng làm mẫu để chế tạo hàng loạt sản phẩm có hình dáng bên ngoài giống hệt nhau.

Thủ tục đăng ký bảo hộ

Để được cấp Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp, cá nhân/tổ chức cần thực hiện quy trình tại Cục Sở hữu trí tuệ:

Nộp hồ sơ: Bao gồm Tờ khai, Bản mô tả kiểu dáng và Bộ ảnh chụp/Bản vẽ (thể hiện rõ các mặt của sản phẩm).
Thẩm định hình thức: Kiểm tra tính hợp lệ của đơn (khoảng 1 tháng).
Công bố đơn: Đơn được đăng trên Công báo Sở hữu công nghiệp (trong tháng thứ 2 kể từ ngày chấp nhận đơn hợp lệ).
Thẩm định nội dung: Đánh giá khả năng bảo hộ theo 3 điều kiện nêu trên (khoảng 7-9 tháng).
Cấp văn bằng: Nếu đạt yêu cầu, Cục sẽ cấp Bằng độc quyền.

Thời hạn và hiệu lực bảo hộ

Thời hạn: Bằng độc quyền có hiệu lực 5 năm kể từ ngày nộp đơn.
Gia hạn: Có thể gia hạn liên tiếp 2 lần, mỗi lần 5 năm. Như vậy, tổng thời gian bảo hộ tối đa là 15 năm.

Đối tượng không được bảo hộ với danh nghĩa kiểu dáng công nghiệp

Các đối tượng sau đây không được bảo hộ với danh nghĩa kiểu dáng công nghiệp:

Hình dáng bên ngoài của sản phẩm do đặc tính kỹ thuật của sản phẩm bắt buộc phải có

Hình dáng bên ngoài của sản phẩm do đặc tính kĩ thuật của sản phẩm bắt buộc phải có nếu được bảo hộ kiểu dáng công nghiệp sẽ dẫn tới hậu quả hạn chế sáng tạo (thay vì mục đích khuyến khích sáng tạo của pháp luật về bảo hộ kiểu dáng công nghiệp). Bởi vì những hình dáng này là kết quả tất yếu và bất buộc đối với bất kỳ sản phẩm nào có đặc tính kĩ thuật tương tự.

Nếu cho phép độc quyền bảo hộ các hình dáng này sẽ dẫn tới những bất hợp lý: (i) không đảm bảo điều kiện về tính sáng tạo của kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ; (ii) những chủ thể khác khi áp dụng tính chất kĩ thuật tương tự đối với các sản phẩm của mình sẽ không thể thực hiện được (trong khi các kết quả này là bắt buộc phải có); (iii) sự kế thừa, phát triển các kiểu dáng và bản chất về sự thỏa thuận của cộng đồng và chủ thể sáng tạo không được áp dụng.

Hình dáng bên ngoài của công trình xây dựng dân dụng hoặc công nghiệp

Hình dáng bên ngoài của công trình xây dựng dân dụng hoặc công nghiệp, về cơ bản không phải là kiểu dáng công nghiệp của đối tượng đó và cũng không đáp ứng yêu cầu về tính sản xuất công nghiệp. Hình dáng này là sự dựng hình vật chất từ bản vẽ thiết kế xây dựng. Do đó, đối tượng được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ ở đây là bản vẽ, thay vì là sản phẩm được tạo ra từ bản vẽ.

Mặt khác, các công trình xây dựng dân dụng hoặc công nghiệp có thể có hình dáng bên ngoài giống nhau, bởi vì hình dáng bên ngoài của các công trình xây dựng cũng có thể coi là do đặc tính kỹ thuật bắt buộc phải có; nhưng điểm quyết định sự khác biệt giữa các công trình không phải là hình dáng; mà là thiết kế bên trong công trình như vật liệu xây dựng, cách bố trí đồ trang trí, nội thất bên trong. Vì vậy, hình dáng bên ngoài của công trình xây dựng không được bảo hộ với danh nghĩa là kiểu dáng công nghiệp là hoàn toàn hợp lý.

Hình dáng của sản phẩm không nhìn thấy được trong quá trình sử dụng sản phẩm

Một trong những tính năng quan trọng của kiểu dáng công nghiệp là tính thẩm mỹ nhằm thu hút sự chú ý của người tiêu dùng, từ đó đẩy mạnh quá trình tiêu thụ sản phẩm. Đối với những loại sản phẩm mà hình dáng bên ngoài là một trong những đặc điểm quan trọng ảnh hưởng đến sức tiêu thụ sản phẩm thì việc bảo hộ cho những hình dáng đó là cần thiết.

Bên cạnh đó, kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên ngoài của sản phẩm, thể hiện tổng thể tạo hình của sản phẩm. Do đó, hình dáng của các chi tiết bên trong của sản phẩm, của bộ phận cấu thành nên sản phẩm nhưng không thể quan sất khi sử dụng sản phẩm mà khi tháo rời các bộ phận hoặc phải bóc gỡ vào bên trong mới nhìn thấy thì không thể đảm bảo tính chất “bên ngoài” này. Do đó, các kiểu dáng này, cho dù có đáp ứng được các điều kiện như tính mới, tính sáng tạo, khả năng áp dụng công nghiệp cũng không được bảo hộ là kiểu dáng công nghiệp. Ví dụ: hình dáng của động cơ bên trong một chiếc máy, hình dáng của các linh kiện bên trong một thiết bị điện tử không được bảo hộ là kiểu dáng công nghiệp.